Disorderاختلال طیف اوتیسم که در درجه اول به ذهن شما می رسد طیف باشد .
زیرا در اختلال در خود ماندگی از یک کودک به کودک دیگر یا از یک بزرگسال به بزرگسال دیگر متفاوت می باشد.به این علت طیف را در این اختلال درج شده است.
اختلال در خود ماندگی نوعی اختلال عصبی رشدی است که در سال های اولیه رشد صورت می گیرد .ارتباطات عصبی بخش های مختلف مغز افراد دارای اتیسم دچار مشکل و روند شبکه شدن سلول های عصبی مغز این افراد نا همگون می شود .
امروزه می دانیم که بخش بزرگی از ماجرای در خودماندگی به ژنتیک مربوط است. اما این بیماری مثل سندروم داون نیست که فقط یک ژن یا کروموزوم خاص مسئول ان باشد.
در اختلال در خود ماندگی ف تعدا زیادی جهش کوچک در ژن های مختلف با هم ترکیب می شوند (یک مدل چند ژنی )که همین موضوع پیدا کردن یک درمان قطعی را بسیار دشوار می کند .اما همه ماجرا ژنتیک نیست
.عوامل محیطی هم در این میان نقش دارند ، مثل سن بالای والدین (هم پدر و هم مادر ) مصرف برخی داروها توسط مادر در سه ماه اول بارداری
یا وزن بسیارپایین نوزاد هنگام تولد می توانند ریسک بروز جهشهای ژنی را افزایش دهند.پس مثل سایر اختلالات روان در اختلال در خود ماندگی هم با یک تعامل پیچیده بین ژن و محیط روبرو هستیم
.وقتی از منظر ساختاری به مغز نگاه می کنیم ، می بینیم رشد مغز در کودکان با اختلال در خود ماندگی با کودکان عادی متفاوت است
در سال اول زندگی ، برخی نواحی مغز این کودکان (مثل آمیگدال که مرکز هیجانات است )رشد بسیار سریعی دارد و حتی از کودکان عادی بزرگ تر می شود ، اما از سال دوم
به بعد رشد کند یا متوقف می شود که در چهار سالگی ، همان نواحی از مغز کودک عادی کوچکتر می شود علاوه براین ارتباطات بین نواحی مختلف مغز نیز در این کودکان
متفاوت است یک نوع عدم تعادل در آن دیده می شود.
ما در اختلال در خود ماندگی دو دسته اصلی از اعلائم را مشاهده می کنیم.
- ضعف در ارتباط (کلامی و غیر کلامی ). ضعف در مهارت ها و تعاملات اجتماعی
- علائق محدود و تکراری و کلیشه ای
نقایص پایدار در ارتباط و تعامل اجتماعی
کودکان با اختلال طیف در خود ماندگی به طور مشخص سطوح مورد انتظار مهارت های اجتماعی متقابل و تعاملات اجتماعی غیر کلامی خود به خودی را نشان نمی دهند
شیر خواران ممکن است لبخند اجتماعی را بروز ندهند . بچه های بزرگ تر ممکن است حالت انتظار برای بغل گرفته شدن توسط افراد مراقب را از خود نشان ندهند.
تماس چشمی ضعیف در خلال کودکی و نوجوانی در مقایسه با سایر کودکان شایع است
رشد اجتماعی کودکان با اختلال در خود ماندگی شامل رفتار دلبستگی غیر طبیعی است .کودکان دارای این اختلال ممکن است افراد مهم زندگی خود ( والدین ، خواهر و برادر و معلمین )خود را تشخیص ندهند.
اگر این کودکان با غریبه ایی تنها بمانند واکنش قدرتمندی از خود نشان نمی دهند و اگر روال زندگی معمول آنها به هم بخورد دچار اضطراب شدیدی می شوند. البته تا سن مدرسه
ممکن است مهارت اجتماعی انها بیشتر شود و کناره گیری اجتماعی کمتر مشهود باشد.
طیفی از ضعف ها و نقایص در مهارت های اجتماعی و ارتباطات کلامی و غیر کلامی که در محیط ها و موقعیت های مختلف زندگی خود را نشان می دهد به عنوان مثال :
1. نقص در پردازش و دریافت پیام اجتماعی و هیجانی : به طور مثال شکست در گفتگو های و ارتباطات کلامی ، عدم اشتراک گذاری علائق و احساسات و ضعف با ناتوانی
در برقراری ارتباط و پاسخ اجتماعی ،افراد با اختلال در خود ماندگی به علت کمبود خود جوشی و ضعف پاسخ دهی به هیجانات و احساسات همسالان به عنوان موانع عمده شکل گیری دوستی است و همسالان از دوستی با انها اجتناب می کنند.
2. نقص ارتباطات غیر کلامی که در تعاملات استفاده می شود به عنوان مثال : مشکل در تماس چشمی زست ها و زبان بدن ، عدم در وجود یا نقص در کاربرد ایما و اشاره چهره و
مشکل در درک و کاربرد تماس
3. نقص در فهم و یاد گیری روابط انسانی و اجتماعی : رفتار سازگاری با محیط اجتماعی متنوع برایشان مشکل است و نقص در بازی های تخیلی و نمادین و عدم اشتیاق و پختگی در روابط با همسالان را دارند.
علائق محدود و تکراری و رفتارهای تکراری و کلیشه ایی
- حرکات تکراری : کودکان با اختلال طیف در خود ماندگی اغلب از چرخش ، کوبیدن ، مشاهده جریان آب لذت می برند .رفتارهای وسواسی شایعی مانند ردیف چیدن اشیائ یا مجذوب وسایل چرخان می شوند
- غیر منعطف بودن رفتار: الگویی خاص از عادات و آداب و رسوم که تکرار شونده است .مانند بازگشت از مسیر همیشگی و اینکه تغییر مکان به منزل جدید یا تغییر دکوراسیون برای این کودکان رعب آور است
- علائق بسیار قوی و محدود که تمرکز کودک را به طور غیر عادی جذب می کند: دلبستگی شدی به اشیائ بی جان دارند مانند : وسایل ، حروف ، اعداد
- بیش حسی یا کم حسی نسبت به داده های حسی و گاها تحریک های حسی به طور مثال : بی تفاوتی نسبت به درد . پاسخ شدید به بافت مختلف ،صدا ها و بو و لمس کردن مداوم ،جذب شدن به نور زیاد یا تابلوی ال ای دی و گوشه چشم نگاه کردن
علائم در خودماندگی تا قبل از 2 سالگی
- عدم یا ضعف تماس چشمی
- عدم لبخند اجتماعی
- عدم یا ضعف واکنش به صدا های محیطی
- عدم یا ضعف برگشت به اسم
- عدم علاقه به لمس
- عدم واکنش به باری معمول مثل دالی بازی
- عدم غان و غون در سنین سه تا شش ماهگی
- عدم استفاده از حرکات بدنی و ایما اشاره ،وقتی اورا در آغوشش می خواهید بکشید دستش را دراز نمی کند.
اعلائم اختلال در خود ماندگی بعد از 2 سال
- ارتباطات و مهارت اجتماعی
- رفتار و علایق محدود
این علائم شامل:
- عدم تماس چشمی
- تاخیر درمهارت گفتاری و ارتباطی
- روتین سازی
- ناراحتی از تغییرات (در نظم خانه ،جای خواب ،مسیر بازگشت ،نوع و بافت لباس و….)
- عدم درک احساسات و حالت عاطفی دیگران و عدم همدلی
- عدم واکنش به اسم
- تمرکز شدید به اشیائ
- عدم در میان گذاری علایق
با بالا رفتن سن کودک اعلائم نیز تغییر خواهند کرد. در نوجوانی و بزرگسالی نیز شکل دیگری به خود می گیرند
شیوع اختلال در خودماندگی :
طبق امار نرخ شیوع این اختلال در جهان در حال افزایش است و این در پژوهش های مختلف نیز تایید شده است . طبق گزارش سازمان جهانی بهداشت در 30 مارس 2022 از هر 100 کودک 1 کودک مبتلا داشتیم ولی در مارس 2023 از هر 36 نفر 1 نفر مبتلا به اختلال در خود ماندگی داریم.
دلایل افزایش میزان شیوع اوتیسم در طی سالیان اخیر :
در حال حاضر با پیشرفت ابزارهای غربالگری و تشخیص و همچنین با بالا رفتن دانش عمومی نسبت به اختلال درخودماندگی ،افراد دارای اختلال در خودماندگی ضعیف نیز شناسایی می شود .
از دلایلی دیگر این افزایش می توان به عوامل محیطی و اجتماعی و همچنین عوامل ژنتیکی در بالا رفتن میزان شیوع اشاره کرد.
علت اختلال در خود ماندگی :
- پسر بودن ( عموما پسران بیشتر دختران دارای این اختلال در ارزیابی هستند)
- زایمان زود رس
- تاریخچه خانوادگی : فردی که دارای اقوام مبتلا بوده باشد بیشتر در معرض این اختلال است
- سندرم ایکس شکننده
- اسکلروز توبروس
- سندرم رت
- ناتوانی ذهنی
- تشنج و اختلال خواب
- سن والدین ( سن بالای 35 سال در والدین خطر ابتلا را بالا می برد)
تشخیص اختلال در خود ماندگی :
بر اساس گزارش مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا هیچ راهی مانند آزمایش خون ، تصویر برداری و نوار مغز ،نقشه مغزو سایر موارد برای تشخیص وجود ندارد
تشخیص رسمی توسط متخصص روانشناسی بالینی کودک و نوجوان و متخصص مغز و اعصاب کودک ( نورو لوژیست اطفال)و روانپزشک اطفال صورت می گیرد.
تشخیص قطعی اختلال در خود ماندگی بعد از 2 سالگی است که در این زمان متخصصین باید به رفتار و سیر پیشرفت مهارتهای رشدی و حرکتی کودک توجه کنند که تشخیص اختلال در خود ماندگی دو مرحلله است .
مرحله اول غربالگریفرایند رشد : که این بخش توسط گزارش والدین و تکمیل فرم توسط والدین صورت می گیرد.
مرحله دوم ارزیابی جامع بالینی اختلال در خود ماندگی و مصاحبه همه جانبه
درمان اختلال در خود ماندگی :
آموزش و مداخلات رفتاری و ارتباط خط اول درمان است درمان این اختلال یک پروسه و ترکیبی از روش های آموزشی،توان بخشی و در برخی اوقات دارویی است.
مداخلات آموزشی و توانبخشی که در درمان اختلال در خود ماندگی استفاده می شود عبارتند از
(درمان به روش تحلیل رفتاری کاربردی )ABAدرمان به روش
فلور تایم
تیچ(TEACH)
پی آر تی
از این میان روش های پژوهشی متعدد علمی نشان داده روش ای بی ای اثر بخش ترین و مستمر ترین رویکرد درمان اختلال در خودماندگی است
علاوه بر این مداخلات درمانی دیگر به شرح زیز است
*کاردرمانی
*گفتاردرمانی
*بازی درمانی
*رژیم غذایی
و……
ABAتکنیک رایج در شکل دهی :
شکل دهی برای رفتارهایی است که ما می خواهیم در خزانه رفتاری کودک به وجود بیاوریم یعنی اینکه انجام آن رفتار را کودک بلد نیست ودر خزانه رفتاری اش وجود ندارد
لذا برای این کار از نزدیک ترین رفتار آموزش می دهیم تا به رفتار هدف برسیم به طور مثال اگر بخواهیم کلمه سیب را آموزش دهیم ابتداد اگر س را گفت تقویت می کنیم و بعد
از چند بار تقویت (سی) را آموزش می دهیم تا به کلمه سیب برسیم و بعد تقویت وتشویق می کنیم.
زنجیره سازی:
یکی دیگر از تکنیک ها در تحلیل رفتاری کاربردی است. در این تکنیک یک مهارت پیچیده را به چند قسمت تقسیم می کنیم تا کودک با تکرار آن را فر بگیرد
مثلا : شستن صورت آن را به گام های کوچک و زنجیره ای تقسیم می کنیم .
*باز کردن شیر آب
*خیس کردن دست
*آب را در مشت دست ریختن
*حالا آب را به صورت زدن
*خشک کردن صورت
در کنار این تکنیک کلی از رهنمود ،تقویت منفی ،انواع تشویق ها و برنامه تصویری استفاده می کنیم.
سخن آخر:آینده روشن برای کودکان دارای اختلال در خود ماندگی
چون اختلال در خود ماندگی یک طیف است بنا براین علائم شدید تا خفیف دارد . برخی از این کودکان ممکن است در تمام مراحل زندگی احتیاج به کمک داشته باشند و برخی با آموزش و توان بخشی می توانند در محیط اجتماعی حضور کنند و همچون دیگر انسان ها نقش آفرینی کنند .
لیست طولانی از افراد برجسته در اینترنت که دارای اختلال در خود ماندگی بودن وجود دارد که در حوض های پزشکی ، مهندسی و غیره فعالیت داشته اند .
بنابراین افراد دارای اختلال در خود ماندگی اگر به موقع آموزش و توانبخشی را دریافت کنند نه تنها می توانند همچون افراد دیگر در جامعه حضور داشته باشند بلکه ممکن است در برخی زمینه ها فعالیت کنند و عملکرد بهتری از خود نشان دهند.
